Oligarşi nedir?

Bir toplulukta iktidarı bir tek gruptan olan kimselerin elde tutmasına denir. Yani iktidara bir sınıf veya meslek grubu hakimdir.

Mesela Eski Yunanistan’da Atina şehir devletini 30 kişilik bir idareciler takımı yönetirdi. Gerçek iktidarın birkaç kişinin, bir grubun, birkaç ailenin veya bir sınıfın elinde bulunduğu idare tarzıdır. Menfi mana ifade etmekte olup, sosyal ve siyasi hakların sınırlandırıldığı, kamu gücünün belli bir azınlık lehine adaletsizce kullanıldığı idareler oligarşik idarelerdir.

Aristo, Yunanca kaynaklı bu kelimeyi, iyi insanlardan müteşekkil belli bir zümre idaresi için değil, kötü kişilerin zulüm ve haksız idaresi için kullanmıştır. Çünkü Aristokrasi’de, bütün aristokrat kişilerin yani, imtiyazlı, soylu sınıfın kurduğu bir nevi iktidar grubu veya partisi mevcuttur. Oligarşide ise birkaç aristokrat aile bütün yetkileri eline almaktadır. Geniş bir iktidar grubu veya partisi yoktur. Oligarşi, aristokrat idarenin daraltılmış şeklidir.

İktidarın az sayıda ve belli kimseler tarafından kullanıldığı bütün idareler için oligarşi mevzubahis değildir. Müesseselerde, mahdut bir grubun veya bu gruptan bazı kimselerin idareci olması zaruridir. Bu durum iş bölümü, otorite ve onun kademeleşmesi demek olan hiyerarşi münasebetlerinin bir neticesidir. Oligarşide esas olan, soru sorma, tenkit etme, hızlı kontrol ve hesap verme müessesesinin tesirli şekilde mevcut olmayışıdır.

Bu sebeple meşruiyeti kabul edilmiş adıl idarelerin oligarşiye dönüşmemesi için güçlü esas ve kaideler konulmaktadır. Oligarşi çeşitli şekillerde teşekkül edebilmektedir. Siyasi partilerin bünyesinde güçlü bir grup veya hizbin, partinin faaliyetinde, kademelerinde hakimiyet kurarak kendi istekleri doğrultusunda yönlendirilmesine "parti oligarşisi" denilir. Bunun zıddı olan "parti içi demokrasi" üyelerin isteklerini ve seslerini kaidelere göre en üst kademelere duyurabilmeleri, parti organlarının baskı olmaksızın faaliyet gösterebilmeleri demektir.

"Mali oligarşi", "sanayiciler oligarşisi" ekonomik hüviyetteki oligarşi çeşitlerindendir. Dünya siyasetinde de ABD ve eski Sovyetler Birliğinin anlaşarak, uzlaşarak istedikleri çözümü kabul ettirdikleri "süper devletler oligarşisi"nden bahsedilmekteydi. Günümüzde ve tarihte çeşitli oligarşik idarelere rastlanmaktadır. Nomenklaturanın Sovyetler Birliğindeki iktidarı, toprak sahipleri, tüccarlar ve özel gemi imalatçılarının bir araya gelerek oligarşik bir idare kurdukları Kartaca Devleti, Isparta veAtina devletleri misal olarak gösterilmektedir.

Osmanlı Devletinde adalet, devletin dayandığı temel prensiplerden birisi olduğu için, oligarşik bir idare tarzı teşekkül etmemiştir. Teokrasi dine dayalı yönetim biçimini tanımlamak için kullanılan terimdir. Daha doğru bir anlatımla, dini otorite organlarının siyasi otorite organları yerine devlet idaresini elde tuttuğu devlet biçimidir. Her ne kadar farklı algılanış biçimleri ve yorumları mevcut olsa da, teokrasi en yalın anlamda "devlet işlerinden bir tür ruhban sınıfının sorumlu olduğu ve devlet işlerinin dini temellere dayandırılmaya çalışıldığı sistem" olarak tanımlanabilir.

Cumhuriyet, milletin, egemenliği kendi elinde tuttuğu ve bunu belirli süreler için seçtiği temsilcileri aracılığıyla kullandığı yönetim biçimidir. Aynı zamanda, "Türkiye Cumhuriyeti" örneğinde olduğu gibi, cumhuriyetle yönetilen ülkelere de cumhuriyet adı verilir. "Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Atatürk'tür."

Sözlükte "oligarşi" ne demek?

1. ( oligos az, arkhein buyurmak) siyasal erkin birkaç kişilik bir kümenin elinde bulunduğu yönetim, aristokrasinin daralmış biçimi, takımerki.

Cümle içinde kullanımı

Bugün Fransa gibi iki yüz yıl önce oligarşiyi yıkmış bir ülkede hala kral diye bağıranlar vardır.
- N. Cumalı

Oligarşi kelimesinin ingilizcesi

n. oligarchy
Köken: Fransızca

Son eklenenler